De breuklijnen van het leven

‘Moet dat echt? Al die speciale vieringen voor aparte doelgroepen? Mensen zoeken al zoveel hun eigen soortgenoten op. De kerk is er toch juist voor alle mensen, ongeacht leeftijd en achtergrond?’
Zo protesteerde een collega toen ik vertelde dat ik een speciaal ritueel voorbereid voor mensen met een burn-out. Ja, natuurlijk is de ideale kerk inclusief. De liturgie zou voor iedereen iets te bieden moeten hebben, van oud tot jong, van laagopgeleid tot intellectueel, van gehandicapt tot lhbt’er. Er moet vreselijk veel in een kerkdienst. En het gevaar van een zo inclusieve liturgie is dat alleen gemiddelde mensen zich er nog in herkennen.

Moederdag

Ik denk aan die keer dat ik in de kerk zat met moederdag. De pastoraal werker sprak bij die gelegenheid een vrolijke voorbede uit voor alle moeders. Ik kon een traan niet bedwingen. Mijn buurman merkte het op en legde zijn hand op mijn arm. Na afloop van de viering sprak ik de pastoraal werker aan: zou het niet goed zijn om op moederdag ook te bidden voor de vrouwen die geen moeder konden worden? Of voor vrouwen die gebukt gaan onder de verwachting dat ze pas meetellen als ze kinderen hebben? De man wuifde het weg. Misschien had ik het anders moeten zeggen, maar ik voelde me te kwetsbaar om te beginnen bij mijn eigen verdriet. Datzelfde verdriet maakt dat ik gezinsvieringen mijd, dat ik bij doopvieringen niet in de kerk te vinden ben. Dat ik met kerst heel voorzichtig informeer hoe de viering eruit gaat zien, want juist met kerst vindt men een viering met kinderen in de hoofdrol vaak zo vertederend.

Niet ons verhaal

Terwijl mijn partner en ik leefden van miskraam naar miskraam, toen we moesten leren leven met verloren kindjes en definitieve kinderloosheid, haakten wij af in de kerk. We konden alle steun gebruiken, maar in de kerk was die er niet voor ons. O ja, er waren genoeg mensen die om ons heen bleven staan. Maar ons verhaal was geen deel van het verhaal dat in de viering klinkt, kreeg geen plaats in het heilsverhaal van God met de mensen. We haakten af omdat het verhaal van de kerk ons eigen verhaal niet meer raakte. In de praktijk betekent de aandacht voor alle leeftijden maar al te vaak dat het standaard gezin bestaande uit man en vrouw en kinderen dominant aanwezig is. En mensen voor wie dit plaatje niet past, omdat ze single zijn, omdat ze gescheiden zijn, omdat ze geen kinderen kunnen krijgen, of omdat er op een andere manier een streep door de verwachtingen heen gehaald is, krijgen geen verhaal aangereikt dat hen bevrijdt.

Zonde

Ik hoor het vaker om me heen: op de breuklijnen van het leven raken mensen de weg naar de kerk kwijt. Is dat niet raar? Dat juist die mensen voor wie we bidden, de mensen die het moeilijk hebben, zich niet gezien voelen? Is het niet zonde als de kerk faalt om bij mensen te zijn op de breuklijnen van het leven? Daar waar verwachtingen niet uitkomen, waar het vanzelfsprekende onderuit gehaald wordt, waar mensen een nieuw houvast moeten zoeken om verder te kunnen? Daarvoor is het wel nodig om die breuklijnen zichtbaar te maken in de kerk. Zoals in de Japanse kunst van kintsugi. Daar worden scherven gelijmd met goud. Zo worden de breuklijnen niet weggewerkt, maar geven ze juist karakter aan het serviesstuk dat gebroken is geweest. Zeggen dat “iedereen welkom is”, is niet genoeg. De kerk kan in haar programma laten blijken dat ze oog heeft voor mensen die niet voldoen aan het standaard plaatje.

Krachtdagen

Juist dit is van oudsher de kracht geweest van de heiligenkalender: een kalender vol met doelgroepen. Voor iedere doelgroep bestond – of bestaat er wel een patroonheilige. Want ook vandaag kunnen mensen zich gesteund en gezien voelen in de spiegel van een heiligenleven. Voor hen ontwikkel ik – in samenwerking met Rebecca Schoon – krachtdagen. Op Onnozele Kinderen, vlak na kerst, een viering voor mensen die een kindje verloren. Het verhaal van Christoffel op een krachtdag voor mensen die overbelast zijn. Een bedevaart naar Sint Anna voor mensen ongewenst kinderloos zijn, een krachtdag rond Sint Agatha voor vrouwen die na borstkanker het vertrouwen in hun lichaam nog moeten terugkrijgen. En op Valentijnsdag natuurlijk een dag om de geliefden – stiekem of openlijk – in het zonnetje zetten.

De kerk heeft iets te bieden, juist op de breuklijnen van het leven.

Op de hoogte blijven van de krachtdagen? Stuur een bericht via het contactformulier.

Post Author: Marian Geurtsen

3 reacties op “De breuklijnen van het leven

    Karen Gerritsen

    (januari 27, 2018 - 8:44 am)

    Mooi stuk! Wellicht heb je wat aan het onderzoek (met praktijkaanbevelingen) van Annemieke van Oost-Reiber (zie Linked-In). Zij schreef in 2012 een afstudeerscriptie: “Daar vliegt een ooievaar voorbij”, onderzoek naar de beleving van en omgaan met onvrijwillige kinderloosheid binnen de kerk, met name in eredienst en pastoraat.
    Maar tegelijkertijd denk ik dat werkelijk inclusief zijn, voor een kerkdienst zowel als voor elke andere gemeenschap, betekent dat iederéén vrijer wordt om te zijn wie hij is, en dus niet wordt aangesproken vanuit verwachtingen en veronderstellingen, maar met open vragen: waar sta jij op moederdag? Wat is jouw eigen verhaal? Ik blijf dus voor een inclusievere kerk (daar heb ik onderzoek naar gedaan), maar juist niet op de manier van alleen het gemiddelde aanspreken. Ook de mensen die het gemiddelde uitmaken, hebben hun eigen unieke antwoorden en verhalen over elk onderwerp. Hoe meer die er mogen zijn, hoe rijker de samenleving wordt…

      Marian Geurtsen

      (januari 27, 2018 - 1:11 pm)

      Dank voor de suggesties en de doorverwijzing, Karen. En succes met jouw werk.

    Bert Geleijnse

    (april 16, 2018 - 12:18 pm)

    Fijn verhaal, Marian. Ik heb goede verwachtingen over je komst naar en voorgaan in de Doopsgezinde gemeente in Middelburg- hoewel nog redelijk ver weg in de tijd.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *