Vasten: afzien omdat het kan

Een paar decennia geleden leek vasten op sterven na dood. Moeders en grootmoeders vertelden nog over een vastentrommeltje tussen Aswoensdag en Pasen, maar wie was er nog met vasten bezig? Vandaag is vasten weer helemaal terug van weg geweest. Hoe groot is de markt niet voor detox-kuren en zelfs detox-vakanties. Anderen doen mee aan een challenge om een maand af te zien van alcohol of seks. De inmiddels tot traditie uitgegroeide actie Serious Request wordt intensief gevolgd door de media. Op scholen doen kinderen en jongeren mee aan zip-your-lip: een vasten voor vierentwintig uur voor het goede doel. Vasten is dus helemaal terug.

Vasten in de Bijbel

De christelijke vasten van veertig dagen vindt zijn oorsprong in de Bijbel. Zowel in het Oude Testament als in het Nieuwe Testament wordt gesproken over vasten. Vasten kan een persoonlijke keuze zijn. Daniël verkoos vasten boven het eten van de maaltijden van zijn heidense koning-meester. Vasten kan ook een collectieve afspraak zijn. De inwoners van Nineve begonnen collectief te vasten nadat de profeet Jona een doemscenario voor de stad had geschilderd.

Veertig dagen in de woestijn

Van Jezus wordt verteld dat hij veertig dagen vastend doorbracht in de woestijn, meteen na zijn doop. Het was een periode van overdenking van zijn roeping en voorbereiding op zijn leven als rondreizend prediker. Van deze veertigdaagse vasten van Jezus is ook onze veertigdagentijd voor Pasen afgeleid. Wie goed rekent, telt trouwens zesenveertig dagen tussen Aswoensdag en Pasen. Als je de zondagen niet meetelt als vastendagen kom je aan veertig dagen. En wie zijn wij om langer te vasten dan Jezus zelf?

Hij waarschuwt ervoor dat vasten geen prestatie moet worden. Voor Jezus bestaat vasten niet los van bidden en iets goeds doen voor de naaste. Deze drie horen bij elkaar.

Motieven om te vasten

En nog steeds komen er verschillende motieven terug wanneer mensen uitleggen waarom ze vasten. Solidariteit is een populair motief. Mensen die hierom vasten, noemen als reden dat ze zich willen kunnen verplaatsen in mensen die weinig te eten hebben. Afzien van eten gaat dan soms gepaard met sparen: het geld dat niet uitgegeven is, wordt in een spaarpot gedaan om daarmee een goed doel te steunen. Solidariteit is de drijfveer voor Serious Request en zip-your-lip-acties. Ook bezorgdheid om het milieu is een motief dat past in deze lijn. Een periode geen vlees eten of geen nieuwe spullen kopen is een oefening in beter omgaan met het milieu en onze voedselvoorziening.

Reiniging, schoon worden, overbodige ballast loslaten, je lichaam oefenen om dichter bij God te kunnen komen, is een ander motief. In de Bijbel is reiniging een voorwaarde om in de tempel te mogen komen. Daarom is vasten ook bijna altijd een voorbereiding op een belangrijk feest of op een belangrijke levenskeuze. De christelijke traditie kent een periode van vasten voor mensen als voorbereiding op hun wijding tot priester of bisschop. Afzien van eten en drinken heeft ook effect op het lichaam. Wanneer men lang genoeg vast, kan het gebeuren dat men zich lichter voelt in het lichaam en daarmee gemakkelijker tot meditatie komt. Vandaag combineren veel mensen vasten met dagelijkse meditatie of gebed. In een niet-religieuze vorm vinden we dit motief terug in hedendaagse detox-kuren en sapvasten. Sommige mensen kiezen voor een ontslakkingskuur als onderdeel van de voorbereiding op de huwelijksdag.

Discipline uitoefenen, je verslavingen loslaten, is een modern motief. Tot enkele decennia geleden was het niet nodig om jezelf iets te bewijzen op dat gebied. Snoep, snacks en frisdrank waren nooit zo massaal beschikbaar als de laatste decennia. Onze rijkdom maakt dat alles wat we willen hebben onmiddellijk binnen handbereik is. Met name jonge mensen zien in vasten daarom een manier om zichzelf bewijzen dat ze iets kunnen laten staan. Jonge mensen kiezen dan ook vaker voor niet-lichamelijke vormen van vasten, zoals veertig dagen geen facebook gebruiken, of veertig dagen geen nieuwe spullen kopen.

Tot slot

Zoals bij alle rituelen werkt vasten door te doen. Ook als je geen idee hebt of het goed voor je is, merk je na verloop van tijd dat het betekenis voor je krijgt. Er ontstaan redenen om te vasten zodra je begonnen bent. Jezelf iets ontzeggen is een gezonde manier om te ontdekken dat niet alles om jou draait in de wereld. Het maakt je open voor andere lagen in de werkelijkheid, het maakt ruimte voor God.

Literatuur:

Anselm Grün, Vasten. Uitgeverij Ten Have, 2005
Idelette Otten en Olga Leever, Vasten. De kunst van geven en loslaten, Uitgeverij Spirito, 2015

Post Author: Marian Geurtsen

1 reactie op “Vasten: afzien omdat het kan

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *