Maria Hemelvaart

‘Je bedoelt natuurlijk Maria Tenhemelopneming?’, zo corrigeert een pastor mij met een zelfgenoegzaam lachje. Ik heb net gesproken over Maria Hemelvaart. Maar Maria is toch niet zelf naar de hemel gegaan, zie ik hem denken. Er moet tenslotte verschil zijn. Jezus heeft zijn hemelvaart op eigen kracht gedaan, maar Maria had Jezus nodig om in de hemel opgenomen te worden.

Deze passieve term ‘tenhemelopneming’ typeert de plaats die Maria toegewezen krijgt in de katholieke theologie. Ze is weliswaar belangrijk, maar niet meer dan een passieve schakel in het heilsplan van God. God de Vader immers koos Maria uit, Gods Geest bevruchtte haar en God de Zoon werd uit haar geboren. Maria’s enige inbreng is dat zij gehoorzaam en nederig instemde met wat haar overkwam, zo zegt de Mariologie. Haar vroomheid is een voorbeeld voor ons. Deze Maria blijft op grote afstand van de goddelijkheid van haar Zoon. Kijk maar: ze heeft zelf niet de macht ten hemel op te stijgen.

Het feest van Maria heeft oude wortels. Al sinds de vijfde eeuw viert de kerk van Jeruzalem (met een mooi woord) het ‘ontslapen’ van Maria op 15 augustus. Aan het einde van de zesde eeuw voert keizer Mauritius het feest in voor alle kerken van het Byzantijnse rijk. Hoe het in Rome terecht kwam, is niet zeker. Mogelijk voerde Paus Theodorus I het feest in het midden van de zevende eeuw in. Tussen de zevende en de twaalfde eeuw kwam de nadruk te liggen op de tenhemelopneming van Maria (assumptio) in plaats van de ontslapenis van Maria (dormitio). Alleen de rooms-katholieke kerk heeft de tenhemelopneming tot een dogma uitgeroepen. Zo ver kwam het pas in 1950.

In de Bijbel heb ik vergeefs gezocht naar gegevens over de laatste levensjaren van Maria. Apokriefe legenden vullen deze lacunes in. Historici noemen deze de transitus-Mariae-legenden: verhalen over de overgang (transitus) van Maria naar de hemel. Iedere dag gaat Maria als rouwende moeder naar het graf van Jezus. Daar bidt zij of zij verenigd mag worden met haar zoon. Als een ware aartsmoeder leeft ze mee met de apostelen die naar de uithoeken van de wereld trekken om het evangelie te verkondigen. Maria kan pas sterven als alle apostelen thuis zijn om afscheid van haar te nemen.

Volgens sommige versies van de legende staat haar sterfbed in Efese, volgens andere in Bethlehem. Zij zegent de twaalf nog een laatste keer. De apostelen zien dat Maria haar laatste adem uitblaast. Dan komt Jezus uit de hemel naar beneden om haar ziel over te nemen en de engelen vangen haar lichaam op om het naar de hemel te dragen. (Alle apostelen? Nee niet allemaal. Thomas is er niet bij, net als toen Jezus na zijn dood op wonderbaarlijke wijze aan de apostelen verscheen. Het schilderij van Francesco Granacci verbeeldt dat Maria vanuit de hemel Thomas alsnog haar gordel toewerpt als bewijs.)

Maar waarom is Maria niet gewoon gestorven en begraven? Dan hadden de apostelen op haar graf toch een mooie kerk kunnen bouwen? Maria kan niet gewoon begraven zijn, geloven de mensen. Haar lichaam raakt veel te dicht aan het mysterie van God.

Dit heeft alles te maken met dat andere lichaam: het lichaam van Christus. God had gemakkelijk op aarde kunnen komen als een deus ex machina, met een bovennatuurlijke ingreep. Maar het was via Maria’s lichaam dat Jezus als zoon van God geboren werd; dat God een menselijk lichaam kreeg en mens is geworden. Al in de middeleeuwen erkenden mensen dat Maria’s lichaam zelf drager van het goddelijke was geworden. Haar feest op 15 augustus kun je beschouwen als het feest van het lichaam. Het feest van de erkenning dat het menselijk lichaam door Maria een goddelijke dimensie heeft gekregen.

Maria belichaamt ook de menselijke kant van God, die verheven is tot goddelijke hoogte. Een oud gebed, dat al bekend was in Alexandrië in Egypte rond het jaar 250, herkent in Maria de power van iemand die het goddelijke kan bemiddelen. Het gebed staat bekend als het Sub tuum praesidium: ‘Onder Uw bescherming nemen wij onze toevlucht, o heilige Moeder van God. Wijs onze gebeden niet af als wij in nood zijn, maar bevrijd ons altijd uit alle gevaren, verheven en gezegende maagd.’

Maria was verre van een passieve schakel in Gods heilsplan. Maria Tenhemelopneming mag theologisch dan correct zijn. Maar om Maria’s inbreng en initiatief te waarderen blijf ik graag in navolging van de volksmond spreken van Maria Hemelvaart.

 

Een inspiratie-avond over Maria in de parochie? Kijk op Maria voor de mogelijkheden.

 

Post Author: Marian Geurtsen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *